Diş daşı nədir? Ərpdən fərqi, əlamətlər, profilaktika

Qısa cavab

Diş daşı diş səthində təmizlənməyən bakterial ərpin tüpürcəkdəki minerallarla bərkiməsi nəticəsində yaranan çöküntüdür. Ərp fırça ilə təmizlənə bilər; diş daşı isə möhkəm yapışdığı üçün yalnız stomatoloq tərəfindən təmizlənir. Diş ətinin qanaması, ağız qoxusu və sarı-qəhvəyi çöküntü onun tez-tez rast gəlinən əlamətləridir. Müalicə olunmazsa, diş əti iltihabına və periodontitə səbəb ola bilər.

Diş daşı nədir?

Diş daşı diş səthində yığılan bakterial ərpin tüpürcəkdəki kalsium və fosfat mineralları ilə bərkiməsi nəticəsində yaranan çöküntüdür. Tibbi adı kalkulus və ya tartardır.

Diş daşı adətən saraltım, qəhvəyi və ya tünd rəngli təbəqə kimi görünür. Diş əti xəttinin üstündə ola biləcəyi kimi, diş ətinin altına, kök səthinə də yerləşə bilər. Diş əti altındakı diş daşı çox vaxt gözlə görünmür.

Diş daşı özü bərk və kələ-kötür səthdir. Bu səth yeni ərpin yapışmasını asanlaşdırır; beləliklə yığılma özü-özünü qidalandıran dövrəyə çevrilir.

Ərp ilə diş daşı arasındakı fərq nədir?

Ərp yumşaq və fırça ilə təmizlənə bilən təbəqədir; diş daşı isə bərkimiş ərpdir və yalnız stomatoloq tərəfindən təmizlənə bilər. Aradakı fərqi aşağıdakı cədvəl ümumiləşdirir.

Xüsusiyyət	Ərp	Diş daşı (tartar)
Quruluş	Yumşaq, yapışqan bakterial təbəqə	Minerallaşmış, bərk çöküntü
Rəng	Adətən rəngsiz və ya ağımtıl	Sarı, qəhvəyi, tünd
Yaranma	Fırçalamadan sonra bir neçə saat ərzində başlayır	Təmizlənməyən ərpin günlər ərzində bərkiməsi ilə yaranır
Təmizləmə	Fırça, diş ipi, dişarası fırça	Yalnız klinikada, xüsusi alətlərlə
Profilaktika	Gündəlik ağız gigiyenası	Ərpi müntəzəm təmizləmək və yoxlamalar

Diş daşı necə yaranır?

Diş daşı təmizlənməyən ərpin tüpürcəkdəki minerallarla zaman keçdikcə bərkiməsi nəticəsində yaranır. Proses adətən bu ardıcıllıqla gedir:

Fırçalamadan sonrakı saatlar ərzində dişlərin üzərində nazik zülal təbəqəsi, ardınca isə bakterial ərp yaranır.
Ərp təmizlənməzsə, təxminən 1–3 gün ərzində minerallar ərpin içinə çökməyə başlayır.
Bir neçə gündən bir neçə həftəyə qədər bu təbəqə bərkiyir və diş səthinə möhkəm yapışır.
Bərk səthə yeni ərp qatları əlavə olunur və diş daşı qalınlaşır. Diş ətinin altına uzanan hissə zamanla cib yaranmasına təsir edir.

Yaranma sürəti fərddən fərdə xeyli dəyişir. Bəzi insanlarda bir neçə ay ərzində nəzərəçarpacaq yığılma olduğu halda, bəzilərində illər ərzində çox az diş daşı müşahidə olunur. Diş daşı ən çox alt ön dişlərin daxili səthində və üst azı dişlərinin yanaq tərəfində olur. Bu sahələr tüpürcək vəzilərinin ağıza açıldığı yerlərə yaxındır. Çəpəki dişlər, köhnə plomb kənarları və sabit ortodontik aparatlar da yığılmanı asanlaşdırır.

Diş daşının əlamətləri hansılardır?

Diş daşının ən çox rast gəlinən əlamətləri dişlərdə sarı-qəhvəyi çöküntü, diş ətinin qanaması və ağız qoxusudur. Erkən mərhələdə heç bir əlamət verməyə bilər.

Diş əti xəttində saraltım və ya qəhvəyi bərk təbəqə
Dilinizlə toxunduqda, xüsusilə alt ön dişlərin arxasında kələ-kötür səth hissi
Fırçalayarkən və ya diş ipindən istifadə edərkən diş ətinin qanaması
Qızarmış, şişmiş və ya həssas diş əti
Keçməyən ağız qoxusu və ya ağızda pis dad
Dişlərin daha tünd və tutqun görünməsi
Ağır hallarda diş ətinin çəkilməsi və dişlərin laxlaması

Bu əlamətlərdən biri varsa, müayinə problemin hansı mərhələdə olduğunu göstərir. Diş əti altındakı yığılma yalnız müayinə və lazım olduqda rentgen ilə qiymətləndirilə bilər; buna görə əlamət olmasa da, müntəzəm yoxlama vacibdir.

Diş daşı ağız qoxusuna səbəb olurmu?

Bəli, diş daşı ağız qoxusunun tez-tez rast gəlinən səbəblərindən biridir. Diş daşının kələ-kötür səthi və diş əti altındakı ciblər pis qoxulu kükürdlü birləşmələr əmələ gətirən bakteriyalar üçün əlverişli mühit yaradır.

Diş əti iltihabı da qoxunu artıra bilər. Bu halda ağız yaxalayıcısı və nanə qoxunu yalnız qısa müddətə basdırır. Qalıcı yaxşılaşma üçün diş daşı təmizlənməli və diş əti sağalmalıdır.

Ağız qoxusunun yeganə səbəbi diş daşı deyil. Dil səthindəki çöküntü, ağız quruluğu, kariyesli dişlər, badamcıqlar və mədə-bağırsaq problemləri də qoxu yarada bilər. Təmizləmədən sonra qoxu davam edərsə, digər səbəblər də araşdırılmalıdır.

Ağız qoxusu səbəbindən əlini ağzına aparan şəxs, diş daşı və bakteriyaların əlaqəsi — Diş daşındakı bakteriyalar pis qoxulu birləşmələr əmələ gətirə bilər. · İllüstrativ görüntü, süni intellektlə yaradılıb; pasiyent deyil.

Diş daşını evdə təmizləmək olarmı?

Xeyr, bərkimiş diş daşını evdə təhlükəsiz şəkildə təmizləmək mümkün deyil. Diş daşı diş səthinə möhkəm yapışır və onu çıxarmaq üçün xüsusi alətlər, uyğun işıq və görüş lazımdır.

Qaşıma alətləri: İnternetdə satılan metal uclar diş ətini yaralaya, minanı cıza və diş daşını diş ətinin altına itələyə bilər.
Sirkə, limon və soda: Diş daşını həll etmir. Turşulu qarışıqlar isə minanı aşındırır. Ətraflı məlumat üçün soda və aktivləşdirilmiş kömürlə ağardılma səhifəsinə baxa bilərsiniz.
Görünməyən hissə: Diş əti altındakı diş daşı gözlə görünmür; evdə bu sahəyə çatmaq mümkün deyil.
Diş daşına qarşı pastalar: Yeni diş daşının yaranmasını bir qədər ləngidə bilər, lakin mövcud diş daşını çıxarmır.

Evdə edə biləcəyiniz ən təsirli şey ərpi bərkiməzdən əvvəl təmizləməkdir. Yaranmış diş daşı üçün diş daşının təmizlənməsi lazımdır.

Diş daşı, gingivit və periodontit arasındakı əlaqə

Diş daşı və onun üzərindəki ərp diş əti iltihabını (gingivit) başladır; müalicə olunmazsa, bu vəziyyət periodontitə keçə bilər.

Gingivit: Diş ətində qızartı, şişkinlik və qanama olur. Bu mərhələ diş daşının təmizlənməsi və yaxşı ağız gigiyenası ilə adətən geri döndərilə bilər.
Periodontit: İltihab dişi saxlayan toxumalara və sümüyə yayılır. Diş əti cibləri dərinləşir, diş əti çəkilə və dişlər laxlaya bilər. Yaranmış sümük itkisi adətən bərpa olunmur; müalicə ilə onun irəliləməsini dayandırmağa çalışılır.

Periodontit böyüklərdə diş itkisinin əsas səbəblərindən biridir. Siqaret, diabet və bəzi dərmanlar riski artıra bilər. Buna görə qanayan diş əti təxirə salınmamalı olan xəbərdarlıqdır.

Diş daşı ilə bağlı qızarmış və şişmiş diş əti, gingivit əlamətləri, yaxın plan — Qızarmış və qanayan diş əti gingivitin tez-tez rast gəlinən əlamətidir. · İllüstrativ görüntü, süni intellektlə yaradılıb; pasiyent deyil.

Diş daşının yaranmasının qarşısını necə almaq olar?

Diş daşının qarşısını almağın yolu ərpi bərkiməzdən əvvəl hər gün müntəzəm təmizləməkdir. Aşağıdakı vərdişlər yığılmanı nəzərəçarpacaq dərəcədə azaldır:

Gündə 2 dəfə, ən azı 2 dəqiqə flüorlu pasta ilə fırçalayın.
Dişarası sahələri hər gün diş ipi və ya dişarası fırça ilə təmizləyin.
Alt ön dişlərin daxili səthinə və diş əti xəttinə xüsusi diqqət yetirin.
Şəkərli və yapışqan qəlyanaltıları məhdudlaşdırın.
Siqareti tərgitmək həm diş daşı, həm də diş əti xəstəliyi riskini azaldır.
Adətən 6–12 ayda bir yoxlama və təmizləmə etdirin.

Diş daşının təmizlənməsindən sonra dişləriniz daha açıq görünmürsə, rəng dəyişikliyinin səbəbləri üçün dişlərin saralması və ləkələr səhifəsinə nəzər sala bilərsiniz.

Tez-tez verilən suallar

Diş daşı öz-özünə düşürmü?

Bəzən kiçik hissələr qırılıb düşə bilər, lakin diş daşının böyük hissəsi diş səthində qalır. Müntəzəm olaraq klinikada təmizlənməlidir.

Diş daşı niyə bəzi insanlarda daha tez yaranır?

Tüpürcəyin mineral tərkibi, ağız gigiyenası vərdişləri, qidalanma, siqaret və dişlərin düzülüşü yaranma sürətinə təsir edir. Buna görə fərddən fərdə dəyişir.

Diş daşı dişləri laxladırmı?

Diş daşı təkbaşına dişi laxlatmır, lakin onun səbəb olduğu diş əti xəstəliyi irəliləyərsə, dişi saxlayan sümük itə və diş laxlaya bilər.

Diş daşı qəhvəyi və ya qara ola bilərmi?

Bəli. Diş daşı çay, qəhvə və siqaret kimi maddələrlə rənglənə bilər. Diş əti altındakı diş daşı isə qan məhsulları səbəbindən çox vaxt tünd qəhvəyi və ya qara olur.

Diş daşı ağrı verirmi?

Adətən ağrı vermir; buna görə hiss olunmadan irəliləyə bilər. Diş əti iltihabı inkişaf etdikdə həssaslıq, qanama və narahatlıq hissi yarana bilər.

Diş daşı necə görünür?

Diş daşı adətən diş əti xəttində saraltım, krem və ya qəhvəyi rəngli, bərk və kələ-kötür təbəqə kimi görünür; ən çox alt ön dişlərin daxili səthində nəzərə çarpır. Diş əti altındakı diş daşı tünd qəhvəyi və ya qara ola bilər; ətraflı məlumat qara diş daşı səhifəsindədir.

Diş daşı təmizlənməsə nə olar?

Təmizlənməyən diş daşı diş əti iltihabını, qanamanı və ağız qoxusunu artıra bilər. Zamanla periodontitə keçərək diş ətinin çəkilməsinə və dişi saxlayan sümüyün itirilməsinə səbəb ola bilər. Qanayan diş əti üçün diş əti qanaması səhifəsinə baxa bilərsiniz.

Diş daşını evdə təmizləmək olarmı?

Xeyr, bərkimiş diş daşını evdə təhlükəsiz təmizləmək olmaz; qazıyıcı alətlər diş ətini yaralaya, turş qarışıqlar isə minanı aşındıra bilər. Evdə edilə biləcək şey ərpi bərkiməmişdən gündəlik fırçalama və diş sapı ilə təmizləməkdir.